Montaigne’s introspectie

Gisteren stond hier een klein stukje over de 17de-18de-eeuwse filosoof Nicolas Malebranche en zijn pessimistische visie op de mens die niet in staat zou zijn om helemaal zelf en onafhankelijk een staat-van-geest te ontwikkelen die, al dan niet na lang cultiveren, uit de hele mikmak aan impressies, gevoelens en instincten die voortdurend om de overhand strijden de juiste keuze te maken.
Michel de Montaigne die een eeuw eerder leefde, van 1533 tot 1592, had bij wijze van spreken een veel meer boeddhistische kijk op deze zaak. In zijn “over de eenzaamheid” (de la solitude) Essais hoofdst. XXXVIII, schrijft hij: “We hebben een ziel [staat-van-geest zou de boeddhist zeggen] die in staat is tot introspectie (contournable en soi même); ze kan zichzelf gezelschap houden, ze kan iets aanpakken en iets verdedigen, ze kan iets ontvangen en ze kan [zichzelf] iets geven. Laten we niet bang zijn voor die eenzaamheid, voor een zeker nietsdoen en stagnatie in verveling … (nous croupir d’oisiveté ennuyeuse).

We zouden kunnen zeggen dat Montaigne’s introspectie waarbij de geest (mind) zowel object als subject is, in overeenstemming is met Boeddha’s gezegd wees jezelf een eiland.
Er zijn er nog steeds die menen dat dit staat voor een terugtrekken uit de wereld. Maar wanneer we de tekst goed lezen dan is hier een verre voorloper van Montaigne’s “contournable en soi même“, introspectie, van een meditatieve geest die zichzelf beschouwt, en tegelijkertijd die dingen opmerkt die er doorheen glijden, als de schaduw van een meeuw die in de ene hoek van het raam zichtbaar wordt, voorbij glijdt, en in de andere hoek weer verdwijnt.

Zonder die staat van jezelf een eiland te zijn is het bereiken van het doel van boeddhisme niet mogelijk. Wijsheid is niet ín de wereld te vinden (extern), maar wel áán de wereld (intern). Zoals het lichaam niet kan functioneren zonder de geest, en de geest niet zonder het lichaam, zo is wijsheid niet bereikbaar zonder het beschouwen van de interne wereld — waar in principe alles aanwezig is dat ook kenmerkend is voor de externe.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s