Clemenceau

Bij het bezoek van een japanse dame aan Giverny werd de ondergetoonde groepsfoto gemaakt met Blanche Clemenceau-Monet, Monet (links met baard) en Clemenceau (rechts met snor). Beide mannen waren hoogbejaard, en de beste vrienden.

020316

Bij het verschijnen van een nieuwe biografie over Georges Clemenceau — Clemenceau, Sylvie Brodziak (laat me even weten waar je in Nederland boeken uit Frankrijk kunt bestellen) — komt uiteraard de herinnering boven aan de late escapades richting boeddhisme van deze “bovenstebeste poilu” van Frankrijk. De man die Bruno Fuligni in Le Monde Diplomatique van februari 2016 “een autoritaire zeventiger” noemt was al in de late negentiende eeuw aan het verzamelen geslagen: boeddhistische artefacten. Wat hij in 1893 aan het Louvre schonk zou het begin worden van een hele collectie die nu grotendeels bewaard en tentoongesteld wordt in Musée Guimet.

Of Sylvie Brodziak aandacht heeft geschonken aan de laatste jaren van Clemenceau, die leefde tussen 1841 en 1929, jaren waarin hij geen regerings- of bestuurlijke functies meer had, is hier even niet na te gaan. Dus dan maar een herhaling van wat eerder hier en daar is gepubliceerd of besproken over de jaren waarin de kranige zeventigplusser op stap ging naar Azië. Een gesprek op France-2 zet het ongeveer op een rij. Op zijn reis langs, in willekeurige volgorde, Myanmar, Indonesië, Sri Lanka, India, en Japan die in 1920 begon, toonde zich de ijzeren wil van de man die niet zo erg geïnteresseerd was in “het boeddhisme” als filosofie, eigenlijk, maar des te meer in Boeddha: dat was me d’r eentje! Wanneer Clemenceau in Sri Lanka, vlak voor het uitvaren naar India, ziek wordt klinkt er van onder de snor dan ook een “ik ga nog liever dood dan dat ik niet naar India ga”. Mannetjesputter, die poilu, die Boeddha. Als oud-soldaat heeft hij dan ook absoluut geen bezwaar tegen de tijgerjacht, en laat zich graag fotograferen bij de buit die twee maharajas hebben binnengehaald: drie schitterende jonge dieren die nog heel oud hadden kunnen worden.

Clemenceau had met zijn soldatenlaarzen in de modder gestaan. Man van de daad. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat hij meende dat je nog zo met je neus in de boeken kan zitten, maar dat je nooit zal weten waar het om gaat zolang je niet echte boeddhisten hebt “aangeraakt”. Nu moet je beide doen: én studeren/nadenken én “aanraken”, maar we begrijpen waar Clemenceau vandaan kwam.

In een gearchiveerd stuk in Le Monde wordt beknopt verslag gedaan van de reis met de pakboot de Cordillère.
Het is pas in 1929, negen jaar na de reis met de Cordillère, dat René Grousset’s “Sur les traces du Bouddha” verschijnt, met een voorwoord van André Bareau, overigens, die voor zijn werk over de pre-mahayana-stromingen van India steunde op de reisverslagen van dezelfde Chinese monniken-pelgrims-reizigers. Clemenceau zal Grousset’s werk lezen er de rechtvaardiging voor zijn eigen denken over Boeddha aan ontlenen.
Ook het verhaal over beide grootheden: Grousset, de late inspirator, en Clemenceau, de “Draufgänger”, is zo’n stukje geschiedenis dat de laatste tientallen jaren zo’n beetje in de hoek gedrukt is geworden door de aanstormende angelsaksische publicisten/historici die zelden of nooit buiten hun eigen taalgebied treden, en met tweehonderd jaar nieuwe amerikaanse geschiedenis onder de gordel ook hier de neiging hebben de rest van de wereld te wijzen wo ’s lang geht.

010316

Op zijn reis verzamelde Clemenceau meer dan 7000 artefacten, waaronder 4000-plus “kōgō”, kleine stenen doosjes waarin bolletjes wierook bewaard werden die werden gebruikte tijdens de japanse theeceremonie. Maar ook de hier afgebeelde prent van Hokusai bracht hij mee. Zijn financiële situatie was bij terugkeer in Frankrijk blijkbaar niet al te rooskleurig, want geleidelijkaan werd heel wat verkocht.
Libération (of all papers!) wijdde een artikel aan Clemenceau’s collectie die van april tot juni 2014 in Musée Guimet werd tentoongesteld. De krant herhaalt ook de woorden van de grijsaard wanneer een journalist van de Gaullois hem verbaasd vraagt wat hem bezielt zich zo met het boeddhisme te bemoeien: “Wat wilt u! Ik ben boeddhist!”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s