Eluard en het zen

Bij zennis lijkt het gedicht Liberté van Paul Eluard nogal wat indruk te hebben gemaakt; er wordt over geblogt, en ook de schoolkinderen in de “hexagoon” zullen het als verplicht werk moeten lezen en/of uit het hoofd leren. Maar voor zover bekend heeft deze dadaïst (een kunststroming uit het begin van de 20ste eeuw) het nooit over zen, laat staan het boeddhisme, gehad. En toch moet hij over zen gehoord of gelezen hebben, want in zijn gedicht dat begint met de regel vinden we een

Ne dites pas sur un chemin de pierre

Si tu heurtais mon front
Tu rejoindrais l’immensité à tête d’épingle:
“Zeg, gaande op een steenweg niet


Zou je met mij in aanraking komen
Dan zou je meedelen aan die oneindigheid ter grootte van een speldenknop.”

Excuseer de beroerde vertaling, maar het thema is duidelijk: Eluard heeft iets gelezen over “het hele universum op de punt van een speld”.
Het gezegde verwijst naar het concept sunyata (noot 6), de realisering dat uiteindelijk, wanneer we tot de kern van de redenering over “zijnden” zijn aanbeland, er niets is dan het zwarte gat dat alles opslokt en niets laat ontsnappen.
Dat is geen enge, zwartgallige constatering, maar simpelweg de realisering dat — kijk naar die dans van stofdeeltjes op een kolom licht die door het raam valt — er niets vastigs, niets blijvends, niets permanents is dan alleen dat. Ware er wel iets vastigs, iets blijvends, iets onveranderlijks, in of aan ons, dan zouden we niet kunnen evolueren, dan zouden we altijd dezelfde blijven en geen enkele inspanning hoeven te doen om een vollediger mens te worden, het zou toch allemaal voor niets zijn. Het realiseren van het begrip sunyata (spreek: soenjataaa) bevrijdt ons van die status quo. Voortgang is mogelijk.

Nu was Eluard wel een van die dichters die vrij met zijn materiaal omging; wat hij vond moest binnen zijn kaders passen, en niet andersom. Dus dat hij zich in dit werk de oneindigheid waande die zijn sunyata meedeelde aan wie hem maar ontmoette, zullen we maar onder de dichterlijke overdrijvingen scharen, hoewel, tot het gaatje geredeneerd, wat wel moet, want anders komen we er niet uit. Maar of de goede Paul tot het gaatje heeft geredeneerd, we weten het niet.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s